Miałam tylko jedno stare zdjęcie, od kogoś, kto mieszka bardzo daleko. Na zdjęciu była zima, śnieg leżał na gałęziach, na ziemi, i na skrzydłach kamiennego anioła. Anioł stał nad grobem, wyciągał przed siebie pękniętą dłoń, w drugiej trzymał krzyż, wygięty u dołu jak kotwica. „Śpijcie, dzieci, do radosnego poranka”, tak brzmiała ostatnia kołysanka, wyryta cyrylicą w pociemniałym kamieniu.
Pojechałam tam dziś rano. Tramwaj sunął przez pustą Warszawę, zgrzytając o kręte szyny; zatrzymał się tuż przed cmentarną bramą. W cerkwi śpiewał chór, drzwi co jakiś czas uchylały się na jedno mgnienie, kobiety wbiegały po schodach, wiążąc na włosach kolorowe chustki. Posągi obrastała wilgoć, rude liście klonów opadały prosto pod nogi. Miałam tylko to jedno zdjęcie.
Ruszyłam główną aleją. Nade mną przelatywały ptaki, niemal dotykały skrzydłami moich włosów. Przysiadały czasem na zardzewiałych krzyżach, a później ruszały dalej i znikały za wzgórzem. Skręcałam w wąskie ścieżki, których nie było prawie widać spod warstw jesiennych liści. Obeszłam cały cmentarz. Przeszłam wszystkimi alejkami, podeszłam do każdej figury, do śpiących chłopców, płaczących kobiet, i do aniołów, ze splecionymi dłońmi, z gwiazdą nad czołem. Później zaczęłam oglądać cokoły, które stały wzdłuż murów, zniszczone, popękane, puste. Ale na żadnym z nich nie znalazłam inskrypcji ze zdjęcia, tej porosłej mchem kołysanki.
Zaczęłam więc pytać. Mijały godziny. Ludzie, których spotykałam, mieli dla mnie mnóstwo opowieści. Odkładali miotełki, konewki, gliniane znicze, i mówili przyciszonym głosem o przedwojennych nagrobnych aniołach, przemyconych z Kresów w sianie, o zamienionych pogrzebowych zdjęciach trzech braci, którzy w ten sposób ocalili sobie nawzajem życie, o powrotach z dalekiej emigracji, ze zdartym sercem i zmęczoną duszą.
Ale nikt nie znał Anioła ze zdjęcia. Mówili, że to raczej pomyłka, inny cmentarz. Zerwał się wiatr, słońce zaszło, nadeszły deszczowe chmury: trzeba było wracać.
Dochodziłam już do bramy; na środku alejki stała starsza pani. Postanowiłam spróbować ostatni raz, pokazałam jej zdjęcie. Nie znała tej rzeźby. Za to opowiedziała mi o zmarłym mężu, do którego właśnie przyjechała, i o tym, jak odwiedza ją w snach, jak o nią dba, jak udziela jej rad. „Ostatnio szukałam dokumentów do ubezpieczenia, wywróciłam szafę do góry nogami, i nic. A on mi się przyśnił i kazał sprawdzić za szafą”. Kiedy się obudziła, popukała się najpierw w głowę, ale później odsunęła szafę, i znalazła dokument na podłodze.
W chwili, kiedy mi o tym mówiła, poczułam nagle jak wszystko układa się w jedną całość. Spojrzałam jeszcze raz na zimowe zdjęcie: w tle widoczne było wzgórze dzielące cmentarz prawosławny od katolickiego. Ale szukałam przecież tylko po tej stronie! Popatrzyłam na ptaki, które od rana trącały mnie skrzydłami, i przelatywały nad wzgórzem, wskazując mi drogę.
Przeszłam znów przez cały cmentarz, „Wołajcie mnie, żebym trafiła”, mówiłam, przeszłam na stronę katolicką, od razu wiedziałam w którą skręcić stronę, daleko za ostatnimi kwaterami, za stertą ściętych drzew, tuż pod murem, zobaczyłam pojedyncze, popękane nagrobki, i poszłam tam, w to błoto, chociaż Anioła nigdzie nie było widać, nie było go widać nawet kiedy doszłam już bardzo blisko, na kraniec cmentarza, ale szłam dalej, tak bardzo chciałam go znaleźć.
Kiedy go zobaczyłam, rozpłakałam się jak dziecko.
Nade mną cały czas krążyły ptaki, i pszczoły. Pszczoły w listopadzie! W tych mokrych, rudych liściach.
Myślałam o tej naszej ziemi. O tym jak wciąż szukamy, jak wędrujemy za cieniami, za starymi sprawami, po to tylko, żeby ich dotknąć, sprawdzić, że są, że były prawdziwe. I o tych nikomu niepotrzebnych polskich łzach, które smakują tak samo w zachwycie i w goryczy. I o tym, że granice nie są rysowane cienką kreską: to szerokie przestrzenie, w których plączą się światy, zrastają się korzeniami, przenikają w siebie nawzajem: groby prawosławne w części katolickiej, i katolickie przy cerkwi, głód świata i tęsknota, ucieczka i okno z dzieciństwa, odwaga i lęk, wiedza i nadzieja, Twój i mój smutek, zniewolenie i niepodległość.
Stałam tak w przemoczonym płaszczu. Miałam tylko to stare zdjęcie, modlitwę i wianuszek z mchu. Padał deszcz, ziemia kleiła się do butów.
Zeszyty 